Köpeklerin yaşam süreleri ırklarına ve vücut büyüklüklerine göre önemli ölçüde değişiyor. Küçük ırklar 15-20 yıl yaşayabilirken, büyük ırkların çoğu çok daha kısa bir ömre sahip. Bilim insanları, bu farkın nedenlerini anlamak için DNA’daki kimyasal değişimlere odaklanıyor.
Science dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, yaklaşık 120 ırktan 894 köpeğin genetik verilerini inceleyerek büyük köpeklerin neden daha hızlı yaşlanabileceğine ilişkin önemli ipuçları ortaya koydu.
DNA’daki kimyasal değişimler ne anlatıyor?
Araştırmacılar, DNA metilasyonu adı verilen bir süreci inceledi. Bu süreçte DNA’ya eklenen metil grupları, genlerin ne zaman ve ne ölçüde aktif olacağını etkileyebiliyor. Zaman içinde bu kimyasal işaretlerde meydana gelen değişimler, biyolojik yaşlanmanın izlerini taşıyor.
Araştırma kapsamında geliştirilen moleküler saat, köpeklerin biyolojik yaşını tahmin etmeye yardımcı oldu. Biyolojik yaşı takvim yaşından daha ileri olan köpeklerin, takip eden iki yıl içinde ölme riskinin de daha yüksek olduğu gözlendi.
“Zıplayan genler” yaşlanmayı etkiliyor olabilir
Çalışmanın dikkat çekici bulgularından biri, genom içinde farklı konumlara hareket edebilen “zıplayan genler” ile ilgiliydi. Bu DNA parçaları, bulundukları bölgelerde genlerin normal işleyişini etkileyebiliyor.
Metil grupları, bu genetik parçaların hareketliliğini sınırlamaya yardımcı oluyor. Araştırmaya göre büyük köpeklerde yaş ilerledikçe bu kimyasal işaretlerin daha hızlı kaybolması, zıplayan genlerin etkinliğini artırabilir ve yaşlanma süreciyle bağlantılı olabilir.
Araştırmacılar ayrıca erkek köpeklerde yaşlanmayla ilişkili epigenetik değişimlerin dişilere kıyasla daha hızlı biriktiğini belirledi. Bu farkın olası nedenleri arasında cinsiyet kromozomlarının rolü de bulunuyor.
Yaşlanmanın sırrı henüz çözülmedi
Bilim insanları, bulguların DNA’daki değişimlerle yaşam süresi arasında bir bağlantı gösterdiğini, ancak doğrudan bir neden-sonuç ilişkisini kanıtlamadığını vurguluyor. Bu nedenle söz konusu kimyasal işaretleri değiştirmek, yaşlanmayı yavaşlatmanın mümkün olduğu anlamına gelmiyor.
Araştırma, köpeklerin neden farklı hızlarda yaşlandığını anlamak için yeni bir kapı aralıyor. Elde edilecek bilgiler, yalnızca evcil dostlarımızın yaşam süresini anlamaya değil, insanlardaki yaşlanma mekanizmalarını araştırmaya da katkı sağlayabilir.
