Zehra Sürmeli / Ph.D. Sosyolog
Bazı kitaplar geleceği tahmin etmez. Geleceği inşa eden insanı anlatır.
İşte bu yüzden Aldous Huxley’in Cesur Yeni Dünya adlı romanı yalnızca bir bilimkurgu değildir; modern insanın ruhuna tutulmuş soğuk bir aynadır. Kitap ilk yayımlandığında birçok kişi onu karamsar bir gelecek tasviri olarak okudu. Oysa bugün dönüp baktığımızda insan ister istemez şu soruyu soruyor:
Gerçekten geleceğe mi geldik, yoksa Huxley bizim bugünü mü yazmıştı?
Çoğu insan özgürlüğün baskıyla yok edileceğini düşünür. Çünkü tarih bize bunu öğretti.
Özgürlük, Silahlarla…Yasaklarla…Sansürle…Hapishanelerle…yok edilir.
Oysa Huxley çok daha tehlikeli bir ihtimalden söz ediyordu. İnsanları susturmak için onları korkutmaya gerek kalmayabilirdi.
Onları eğlendirmek yeterli olabilirdi.
Bugün artık sürekli izliyoruz.
Sürekli kaydırıyoruz.
Sürekli tüketiyoruz.
Hiç durmadan yeni içeriklere ulaşıyor, fakat giderek daha az düşünüyoruz.
Eskiden insanlar kitap okumadıkları için cahil kalabilirdi. Bugün ise bilgiye boğuldukları için düşünemez hâle geliyorlar.
Çünkü bilgi arttıkça dikkat azaldı. Dikkat azaldıkça derinlik kayboldu. Ve derinlik kayboldukça insan, kendi hayatının bile seyircisi olmaya başladı.
Huxley’in dünyasında insanlar mutsuz değildir.
Çünkü mutsuz olmalarına izin verilmez. Canları sıkıldığında mutluluk veren bir madde vardır. Boşluk hissettiklerinde eğlence vardır. Yalnız kaldıklarında tüketim vardır. Acı hissettiklerinde dikkatlerini dağıtacak yeni oyuncaklar vardır. Acı ortadan kaldırılmıştır. Fakat onunla birlikte insanı insan yapan birçok duygu da kaybolmuştur.
Çünkü acıyı tamamen yok etmeye çalışan toplumlar, sonunda
Sevgiyi de
Fedakârlığı da…
Sabrı da…
Bağlılığı da… anlamayı bırakırlar.
Bugün benzer bir tehlikenin içinde yaşıyoruz.
Canımız sıkıldığı anda telefonumuza uzanıyoruz. Üzülünce alışveriş yapıyoruz. Yalnız hissedince ekranlara sığınıyoruz.
Sessizlikten kaçıyor, düşünmekten kaçıyor, hatta kendimizle baş başa kalmaktan bile kaçıyoruz.
Belki de çağımızın en büyük bağımlılığı teknoloji değildir. Dikkatimizi sürekli bir yerlere teslim etme alışkanlığıdır.
Huxley’in romanındaki insanlar zincirli değildi. Tam tersine, kendilerini özgür sanıyorlardı.
İstedikleri kadar eğlenebiliyor, istedikleri kadar tüketebiliyor, istedikleri kadar haz peşinde koşabiliyorlardı. Ama hiçbirini gerçekten seçmiyorlardı. Çünkü seçimleri bile sistem tarafından önceden belirlenmişti.
İnsan bazen zorla yönetilmez. Alışkanlıkları yönetildiğinde de aynı sonuca ulaşılır.
Belki de modern dünyanın en büyük başarısı budur.
Artık insanlara neyi düşünmeleri gerektiğini söylemek gerekmiyor. Neye bakacaklarını belirlemek yeterli oluyor. Ve insan, baktığı şey kadar düşünmeye başlıyor.
Bu yüzden bugün en büyük yoksulluk para eksikliği değildir.
Dikkat eksikliğidir.
En büyük baskı yasaklar değildir. Sürekli meşgul edilmektir.
En büyük yalnızlık ise çevremizde kimsenin olmaması değildir. Kendimizle karşılaşacak kadar sessiz kalamamaktır.
Belki de Huxley’in en büyük uyarısı şuydu:
İnsanlığın sonunu özgürlüğünü kaybetmesi getirmeyecek.
Özgürlüğünü fark etmeden, onu konfor uğruna gönüllü olarak teslim etmesi getirecek.
Bugün elimizde tarihin en güçlü iletişim araçları var. Ama hiç olmadığı kadar kısa konuşuyoruz.
Hiç olmadığı kadar çok insan tanıyoruz. Ama hiç olmadığı kadar az bağ kuruyoruz.
Hiç olmadığı kadar fazla içerik tüketiyoruz. Ama hiç olmadığı kadar az düşünüyoruz.
Belki de gerçekten cesur olan yeni dünya değildir.
Cesur olan; ekranların gürültüsü içinde sessiz kalabilmek, kalabalıkların ortasında bağımsız düşünebilmek ve tüketimin kutsandığı bir çağda insan kalabilmektir.
Çünkü geleceği değiştiren teknoloji değil, insanın kendi zihnini koruyabilme cesaretidir.
