Meksika’da yapılan araştırma, antik Maya uygarlığının kullandığı kırmızı pigmentlerin göllerde yüzyıllarca süren cıva kirliliğine neden olmuş olabileceğini ortaya koydu. Bazı tortu örneklerinde ölçülen değerler, modern çevre güvenliği eşiklerini ciddi biçimde aştı.
Antik Maya uygarlığının kırmızı renge duyduğu ilgi, yüzyıllar boyunca devam eden bir çevre kirliliğinin nedeni olmuş olabilir. Meksika’nın Yucatán Yarımadası’nda yapılan araştırma, Maya şehirlerinin yakınındaki göllerde yüksek miktarda cıva biriktiğini ortaya çıkardı.
Araştırmaya göre, heykellerden duvarlara, seramiklerden tören alanlarına kadar pek çok yerde kullanılan kırmızı pigmentler, su kaynaklarının kirlenmesine yol açmış olabilir.
KIRMIZI PİGMENTLER CIVA KİRLİLİĞİNE NEDEN OLDU
Araştırmanın merkezinde zinober olarak bilinen kırmızı renkli cıva sülfür minerali bulunuyor. Antik Mayalar tarafından boya üretiminde kullanılan bu mineral, zamanla erozyon yoluyla toprak ve su sistemlerine karışmış olabilir.
Göl tabanındaki oksijensiz ortamlarda yaşayan bakteriler, cıva bileşiklerini çok daha zehirli bir forma dönüştürebiliyor. Metil cıva olarak bilinen bu madde, besin zincirinde birikerek balıklar ve diğer canlılar açısından ciddi risk oluşturuyor.
CIVA SEVİYESİ BAZI DÖNEMLERDE 10 KAT ARTTI
Auburn Üniversitesi’nden Matthew Neal Waters liderliğindeki araştırma ekibi, Mayıs 2023’te Yucatán Yarımadası’ndaki Lago Cobá ve Cenote Xcach göllerinden tortu örnekleri aldı.
Science Advances dergisinde yayımlanan araştırmada, göl tabanındaki farklı dönemlere ait cıva seviyeleri incelendi.
Ölçümler, özellikle Klasik Maya Dönemi’nde cıva birikiminin diğer dönemlere kıyasla yaklaşık 10 kat arttığını gösterdi.
Cenote Xcach’ta milattan sonra 535-810 yılları arasında cıva seviyesi, yaban hayatı için ciddi zarar riski oluşturan eşik değerin üzerinde kaldı. Yaklaşık 720 yılında ise en yüksek seviyesine ulaştı.
KIRMIZI RENK MAYA KÜLTÜRÜNÜN ÖNEMLİ PARÇASIYDI
Mayalar kırmızı pigmentleri yalnızca süsleme amacıyla kullanmıyordu. Heykeller, anıtlar, meydanlar, çömlekler ve dini törenlerde kullanılan nesneler de bu renkle boyanıyordu.
Ölülerin bedenlerinin kırmızıya boyanması da dönemin gelenekleri arasında yer alıyordu.
Araştırmacılar, kırmızı pigmentlerin göllere taşınmasının çevresel etkiler yaratmış olabileceğini değerlendiriyor. Bununla birlikte Mayaların kullandığı her kırmızı boya zehirli değildi. Demir minerali hematitten elde edilen kırmızı okra, zinoberin aksine toksik özellik taşımıyordu.
ANTİK KİRLİLİĞİN ETKİLERİ YÜZYILLARCA SÜRDÜ
Araştırma, insan faaliyetlerinin çevre üzerindeki etkilerinin yalnızca sanayi dönemiyle sınırlı olmadığını gösteriyor.
Antik Maya uygarlığının estetik ve kültürel tercihleri, su ekosistemlerinde uzun süreli kimyasal kirliliğe neden olmuş olabilir. Bulgular, tarih öncesi toplumların çevre üzerindeki etkilerinin araştırılmasında göl tortularının önemli bir bilimsel kaynak olduğunu da ortaya koyuyor.



